Skip to main content

Er zijn veel vragen bij gemeentes en maatschappelijke organisaties over hoe de komst naar Nederland van Oekraïense ontheemden zo goed mogelijk in te richten. In dit artikel gaan we in op vragen over de leerbehoeften van Oekraïense volwassenen op het gebied van basisvaardigheden. Zoals het leren van de taal, rekenen of digitale vaardigheden. Welke mogelijkheden zijn er om Oekraïners daarbij te ondersteunen? Ook delen we informatie en voorbeelden van verschillende initiatieven uit het land.

Welke behoeften hebben Oekraïense ontheemden? 

Allereerst wensen de Oekraïense ontheemden veiligheid en onderdak. Uit interviews weten wij dat zij ook behoefte hebben aan het leren kennen van de omgeving, dagbesteding of werk, ontmoeting en de taal. Een deel van de Oekraïense ontheemden is al begonnen met een taalcursus, meestal om de Nederlandse taal te leren en soms de Engelse taal. Daarnaast is een snelgroeiende groep al aan het werk (d.d. 24 mei 2022: 9.615 personen). De meeste ontheemden hebben een mobiele telefoon, voor gebruik van een computer en wifi kunnen ze kosteloos terecht bij de bibliotheken. 

Financiering  

Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) 

Volwassenen uit Oekraïne mogen deelnemen aan bestaand cursusaanbod van gemeenten dat vanuit de WEB wordt bekostigd. Ook kunnen gemeenten nieuwe cursussen Nederlandse taal voor Oekraïense ontheemden aanbieden. Dit mag vanuit de WEB-middelen worden gefinancierd voor iedereen die 18+ is en staat ingeschreven in de Basisregistratie Personen (de BRP). De gemeente bepaalt of ze deze doelgroep een aanbod willen doen vanuit de WEB-middelen. Veel gemeenten hebben al aangegeven dat zij het WEB-budget voorlopig niet gebruiken voor het aanbieden van formele cursussen voor Oekraïense ontheemden, omdat de huidige WEB-middelen daarvoor niet toereikend zijn.  

De Regeling opvang ontheemden Oekraïne 

De Regeling opvang ontheemden Oekraïne die op 1 april is gepubliceerd biedt ook mogelijkheden. In deze regeling is nadrukkelijk opgenomen dat gemeenten naast recreatieve ook educatieve activiteiten mogen aanbieden aan de Oekraïners in de opvang. Deze activiteiten moeten gericht zijn op de ontwikkeling van kennis en vaardigheden die bruikbaar zijn in de maatschappij. Activiteiten die gericht zijn op een eerste kennismaking met of het leren/verbeteren van de Nederlandse taal worden ook genoemd. 

Deze regeling kan dus ingezet worden door gemeenten voor het opzetten van een educatief aanbod in de gemeente als dagbesteding. Daarbij kan gedacht worden aan taallessen aan Oekraïners. Op de opvanglocatie, of ergens anders in de gemeente. Daarbij is het aan de gemeente of hier gebruik wordt gemaakt van professionals en/of vrijwilligers.  

Gemeenten ontvangen een Specifieke Uitkering per opvangplek per dag. Gemeenten mogen dit budget vervolgens naar eigen inzicht inzetten voor de verschillende doeleinden die in de regeling genoemd worden. 

Verdere mogelijkheden 

De Rijksoverheid onderzoekt de verdere mogelijkheden voor extra financiering. Op dit moment is hier nog niet meer over bekend. Gemeenten en cursusaanbieders zoeken daarom ook naar andere financiële middelen van gemeenten en donaties van organisaties en particulieren.  

Werken aan basisvaardigheden 

Binnen veel gemeenten bestaan taalnetwerken. Binnen deze netwerken wordt momenteel samengewerkt om naast de huidige doelgroepen ook de Oekraïners te ondersteunen met het leren van of verbeteren van basisvaardigheden zoals taal, rekenen en digitale vaardigheden. De cursussen worden in het Nederlands of in het Engels aangeboden. 

We zien verschillende manieren van leren: in de vorm van leren met een docent, leren met een vrijwilliger en zelfstudie. Voor veel mensen is een combinatie ideaal. Welke vorm van scholing passend is, is afhankelijk van de leerwensen van de betreffende persoon, de financiële middelen van de gemeente en de beschikbaarheid van docenten.  

Leren met een docent 

Een docent is opgeleid om iemand nieuwe vaardigheden te leren. Een docent is in staat om leerroutes uit te zetten die passen bij de leerbehoefte van de cursist. Begeleiding door een docent gebeurt vaak in een groep en cursisten krijgen meerdere uren per week les. Dit zorgt voor een groot leereffect. Deze lessen worden meestal aangeboden door de formele taalaanbieders in de regio. De kosten van deze lessen liggen uiteraard hoger dan voor taalscholing aangeboden door een vrijwilliger. 

Let op! Een deel van de Oekraïners is niet bekend met ons alfabet. Als iemand niet bekend is met ons alfabet en hierin niet kan lezen en schrijven, is de inzet van een docent om te alfabetiseren noodzakelijk. 

Een paar voorbeelden van dit soort aanbod: 

  • Gemeente Venlo heeft vanuit de WEB-gelden een lesprogramma ontwikkeld bestaande uit een basismodule en een verdiepingsmodule. De modules duren elk 12 weken en elke week volgt de cursist 2,5 uur taalles. Alle lessen worden gegeven door getrainde vrijwilligers. De vrijwilligers worden begeleid door professionele NT2-docenten. Dit nieuw ontwikkelde lesprogramma kan ook ingezet worden voor andere doelgroepen, zoals arbeidsmigranten.
  • In Rivierenland in de provincie Gelderland is de organisatie van de leervraag van Oekraïners georganiseerd bij ROC Rivor. Zij organiseren de eerste opvang in een Taal/Leerhuis. Na een korte intake kan iemand beginnen in een van de drie cursusgroepen voor basislessen, voorbereiding op werk en alfabetisering.
  • Gemeente Arnhem heeft extra budget vrijgemaakt voor lessen Nederlands, Engels of digitale vaardigheden voor vijf groepen. ROC Rijn IJssel voert deze lessen uit.  

Oefenen met een vrijwilliger 

Een vrijwilliger gebruikt materialen die geschikt zijn voor vrijwilligers om mee te werken en hoeft niet opgeleid te zijn tot docent. Wel volgen zij een korte training. Een vrijwilliger maakt meestal 1 à 2 uur per week tijd om een deelnemer of een klein groepje te begeleiden. Dit zorgt voor een kleine en veilige leeromgeving, wat belangrijk kan zijn voor de leermotivatie. Leren onder begeleiding van een vrijwilliger is uiteraard goedkoper dan leren via een docent. Onderzoek heeft aangetoond dat leereffecten het best bereikt kunnen worden als deze vrijwilligers begeleid worden door een docent.  

Meer informatie over leren met een vrijwilliger: 

  • Stichting Het Begint met Taal - Tips voor taalcoaches en taalcoördinatoren om Oekraïners te helpen. 
  • ITTA/Het Begint met Taal - Hoe zet je vrijwilligers het beste in bij het oefenen van taal.   
  • KleurRijker ‘Luister en leer’ - Een taalprogramma dat kosteloos beschikbaar is gemaakt voor alle vluchtelingen uit Oekraïne. Om kennis te maken met de Nederlandse taal. Het kan zelfstandig, met een vrijwilliger of met een docent ingezet worden.  
  • Oefenen.nl - heeft een programma gemaakt voor begeleiders, coördinatoren en taalvrijwilligers om mensen uit Oekraïne zo snel mogelijk te kunnen helpen met de Nederlandse taal. Ook praktische tips om Nederlands te leren en te wennen in de Nederlandse samenleving. Let op: op een IP-adres kunnen maximaal twee accounts worden afgesloten.  

Zelfstudie 

Bij zelfstudie leren mensen zelfstandig, zonder begeleiding van een docent of vrijwilliger. Deze manier van leren is alleen mogelijk voor mensen met studievaardigheden. Mensen die in Oekraïne weinig onderwijs hebben gevolgd, hebben weinig leerstrategieën op basisvaardigheden. Zelfstudie is voor hen geen optie. Veel van de zelfstudiemogelijkheden zijn online; Oekraïners hebben daarvoor uiteraard wel de beschikking over een computer of tablet en wifi nodig.  

Voor zelfstudie zijn onder andere de volgende programma's geschikt: 

  • Oefenen.nl - Speciaal voor begeleiders, coördinatoren en taalvrijwilligers. Zodat je mensen uit Oekraïne zo snel mogelijk kan helpen met de Nederlandse taal. Ook praktische tips om Nederlands te leren en te wennen in de Nederlandse samenleving. Let op: op een IP-adres kunnen maximaal twee accounts worden afgesloten.  
  • KleurRijker ‘Luister en leer’ - Een taalprogramma dat kosteloos beschikbaar is gemaakt voor alle vluchtelingen uit Oekraïne. Om kennis te maken met de Nederlandse taal. Het kan zelfstandig, met een vrijwilliger of met een docent ingezet worden. 
  • Duolingo - Een platform waarop gebruikers gratis taal kunnen leren.  

Handige links 

Kanttekening 

De tragedie die zich afspeelt in Oekraïne maakt veel los. Veel mensen zijn bereid om Oekraïense vluchtelingen hulp te bieden. We hebben signalen ontvangen dat er sprake kan zijn van verdringing, dan krijgen Oekraïense vluchtelingen voorrang op een cursus terwijl andere mensen daar al langer op wachten. Dit is iets om alert op zijn wanneer er keuzes gemaakt worden.  

De inhoud van dit artikel vullen we aan wanneer nieuwe informatie beschikbaar komt. Heb je een aanvulling op of een vraag over dit artikel? Neem dan contact met ons op.  

 

 

Terug naar boven

Op de hoogte blijven?

Heb je interesse in meer informatie over basisvaardigheden? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.