"Ik zie je, ik hoor je, ik ga je helpen" 

Bij geldzorgen gaat het zelden alleen over geld. Dat merkt Özlem Rayman-Çoban, coördinator Budgetmaatjes bij Nieuw Vaarwater, iedere dag. Mensen die hulp vragen bij hun administratie of schulden hebben vaak ook moeite met lezen, rekenen of digitale zaken. Toch kiest Budgetmaatjes er bewust voor om basisvaardigheden niet als apart onderwerp te benaderen. Ze zijn verweven in de hele aanpak. 

Voor organisaties die basisvaardigheden willen integreren in hun eigen dienstverlening, heeft Özlem een duidelijke boodschap: "Begin niet met een losse training of een nieuw project. Kijk eerst naar je bestaande werkproces en pas het op de juiste plek in." Maar hoe pak je dat aan? 

Eerst stress verminderen, dan verder bouwen 

Bij Budgetmaatjes staat één principe centraal: los eerst de acute problemen op. Mensen die leven met schulden of geldzorgen ervaren vaak veel stress. Pas als er weer wat rust ontstaat, komt er ruimte om te werken aan vaardigheden voor de langere termijn.  

Özlem: "Dat is een heel belangrijk uitgangspunt. Iedereen bij Budgetmaatjes moet begrijpen wat schaarste en stress met mensen doet. Van vrijwilliger tot directeur. Zo kunnen wij deelnemers beter begrijpen en ondersteuning bieden die aansluit bij de situatie.” 

Dat betekent niet dat basisvaardigheden onbelangrijk zijn. Integendeel. Ze spelen juist een grote rol bij financiële zelfredzaamheid. Maar Budgetmaatjes kiest ervoor om die vaardigheden stap voor stap mee te nemen in de begeleiding, op een moment dat iemand daar ook voor openstaat. 

Özlem: "Soms hebben vrijwilligers al een spreadsheet voor het hele jaar gemaakt voor degene die ze helpen. Maar dat gaat veel te snel. Het is belangrijk om aan te sluiten bij wat iemand op dat moment nodig heeft." Onder die aanpak ligt een belangrijke overtuiging: "Ik zie je, ik hoor je, ik ga je helpen." 

Basisvaardigheden beginnen bij een goede intake 

Voordat iemand wordt gekoppeld aan een vrijwilliger, voert een coördinator een intake uit. Daarbij gebruiken zij de Mesis-screening. Dit instrument geeft inzicht in verschillende onderdelen die belangrijk zijn voor financiële redzaamheid, zoals leesvaardigheid, rekenvaardigheid, digitale vaardigheden en leerbaarheid. De uitkomsten helpen de coördinator en vrijwilliger om goed aan te sluiten bij wat iemand nodig heeft. Als uit de screening blijkt dat iemand moeite heeft met lezen of digitale vaardigheden, kan daar tijdens de begeleiding rekening mee worden gehouden. Özlem vindt dat een belangrijk uitgangspunt: eerst begrijpen wat iemand nodig heeft, daarna pas bepalen welke ondersteuning past. 

Wat maakt de aanpak van Budgetmaatjes succesvol? 

Volgens Özlem zit het succes niet in één methode of instrument. De basis ligt in een aantal duidelijke keuzes die de organisatie door de jaren heen heeft gemaakt. Sinds haar oprichting heeft Budgetmaatjes een paar stevige groeispurten doorgemaakt, waarbij de organisatie steeds moest inspelen op veranderingen en nieuwe uitdagingen.  

In 2010 startte Budgetmaatjes als project binnen Samen 010, in 2021 gingen ze verder als zelfstandige stichting en sinds 1 juli 2026 zijn ze onderdeel van Stichting Nieuw Vaarwater. Elke fase bracht uitdagingen met zich mee, maar bood tegelijkertijd kansen om verder te groeien en te professionaliseren.  

Özlem: "Je hoeft niet meteen een groot systeem, een uitgebreid team of een grote subsidie te hebben. Je kunt prima klein beginnen. Met Excel, duidelijke afspraken en een goed netwerk kom je al heel ver. Maar om verdere stappen te zetten naar professionalisering, heb je wel geld nodig." 

Naarmate de organisatie groeide, kwam er meer ruimte voor hulpmiddelen zoals een CRM-systeem, een koppelsysteem voor maatjes en deelnemers en extra ondersteuning voor vrijwilligers. Die professionalisering maakte verdere groei weer mogelijk. 

Leg werkprocessen vast 

Een belangrijke les uit die groei is het belang van duidelijke werkprocessen. Toen de organisatie groter werd, merkte Özlem dat veel kennis in de hoofden van medewerkers zat. Het werd echt hoog tijd om werkprocessen te beschrijven en afspraken goed vast te leggen. Dat zorgt niet alleen voor kwaliteit, maar ook voor continuïteit. Vrijwilligers, medewerkers en deelnemers weten nu wat ze van elkaar kunnen verwachten. En nieuwe collega's hoeven niet steeds opnieuw uit te vinden hoe dingen werken. 

Vrijwilligers nog beter toerusten 

Met ongeveer 220 vrijwillige budgetmaatjes en zes coördinatoren draait Budgetmaatjes grotendeels op vrijwilligers. Daarom investeert de organisatie veel in hun ondersteuning. Alle nieuwe vrijwilligers volgen een e-learning en een trainingsdag vol praktijkoefeningen. In die training is weinig ruimte om uitgebreid op basisvaardigheden in te gaan. Dat gebeurt wanneer nieuwe maatjes uitleg krijgen over financiële zelfredzaamheid en de eerder genoemde Mesis-screening.  

Vanuit Nieuw Vaarwater ziet Özlem nu ook mooie nieuwe kansen voor deskundigheidsbevordering. Zo onderzoeken ze samen de mogelijkheden voor een kennisbank. Niet alleen voor vrijwilligers, maar ook voor medewerkers, en straks misschien ook zelfs voor deelnemers. Een plek waar iedereen zelfstandig informatie, hulpmiddelen en e-learnings kan vinden.  

Daarnaast wil Özlem facultatieve workshops aanbieden over basisvaardigheden, signaleren en doorverwijzen, en stimuleert ze meer kennisdeling onderling. Zo brengt ze vrijwilligers laagdrempelig met elkaar in contact via een Whatsapp community, waarin ze elkaar kunnen helpen. Ook biedt ze 1x per kwartaal een intervisie en is er een nascholingsprogramma met workshops. De bouwstenen zijn al aanwezig; de uitdaging zit vooral in het overzichtelijk bundelen en toegankelijk maken van bestaande kennis.  

Volgens Özlem hoeft niet iedere vrijwilliger overal expert in te zijn. Belangrijker is dat vrijwilligers weten waar zij informatie kunnen vinden en wanneer zij moeten doorverwijzen. “Het liefst willen we dat een maatje zelf kan opzoeken wat hij nodig heeft. En als hij er dan nog niet uitkomt, kan hij altijd bij een coördinator terecht.” 

Bouw aan een netwerk 

Een andere belangrijke les is dat je het niet alleen kunt. Budgetmaatjes werkt onder andere samen met gemeenten, schuldhulpverlening, bibliotheken, (digi)-taalhuizen, woningcorporaties en landelijke netwerken. Wanneer vrijwilligers signaleren dat iemand bijvoorbeeld extra ondersteuning nodig heeft op het gebied van taal of digitale vaardigheden, kunnen zij passend en warm doorverwijzen. 

Volgens Özlem begint dat met zichtbaar zijn. Ga naar netwerkbijeenkomsten, leer partners kennen en zorg dat zij weten wat jouw organisatie doet. Minstens zo belangrijk is dat contacten, samenwerkingsafspraken en kennis niet afhankelijk zijn van één enthousiaste medewerker, maar worden vastgelegd zodat collega's daarop kunnen voortbouwen. 

Basisvaardigheden verweven in je dagelijkse werk 

De ervaring van Budgetmaatjes laat zien dat basisvaardigheden geen apart project hoeven te zijn. Door ze mee te nemen in de intake, de begeleiding, het vrijwilligersbeleid en de samenwerking met partners worden ze vanzelf onderdeel van het dagelijkse werk. 

De belangrijkste les van Özlem? "Zorg dat je basis op orde is. Begrijp wat mensen nodig hebben, ondersteun je vrijwilligers goed en leg je werkprocessen vast. Dan kun je basisvaardigheden heel natuurlijk onderdeel maken van je dienstverlening." 

Voor organisaties die hiermee willen beginnen is haar advies helder: integreer basisvaardigheden in je bestaande werk. Begin bij de intake, zorg dat vrijwilligers goed toegerust zijn, werk samen met partners en bouw stap voor stap verder.