De inzet van ervaringsdeskundigen helpt organisaties en professionals om beter te begrijpen hoe beleid en ondersteuning in het dagelijks leven uitpakken. Mensen met eigen ervaring weten vaak wat wel en niet werkt. Door hen te betrekken, kunnen beleid en ondersteuning beter aansluiten bij de behoeften van mensen met moeite met basisvaardigheden. Ervaringsdeskundigen kunnen worden ingezet door uiteenlopende organisaties, zoals gemeenten, overheidsinstanties, bibliotheken en Taalhuizen, welzijnsorganisaties, onderwijs- en zorginstellingen, woningcorporaties, kennisinstituten, bedrijven, werkgevers, musea, scholen, kinderopvangorganisaties en media.

 6 rollen van ervaringsdeskundigen

Organisaties en professionals kunnen op verschillende manieren samenwerken met mensen die ervaringskennis of ervaringsdeskundigheid hebben op het thema basisvaardigheden. Ervaringsdeskundigen kunnen verschillende rollen vervullen: tester, voorlichter, werver, (mee)denker en adviseur, co-onderzoeker en begeleider. 

1. Tester: maakt informatie en dienstverlening duidelijker 

Een tester kijkt of brieven, websites, apps, een patiëntenportaal of andere hulpmiddelen duidelijk en makkelijk te gebruiken zijn voor mensen die moeite hebben met basisvaardigheden. Vanuit hun eigen ervaringen beoordelen zij of teksten en hulpmiddelen begrijpelijk zijn. Deze rol helpt organisaties om communicatie toegankelijker te maken. Mensen begrijpen de informatie beter, weten beter wat zij moeten doen en wat er van hen wordt verwacht. 

Een voorbeeld is het aanpassen van brieven van het UWV. Stichting ABC heeft samen met ervaringsdeskundigen teksten bekeken. Binnen het klantcontactcentrum van het UWV kwamen daarna minder vragen binnen over deze brieven. 

2. Voorlichter: maakt bewust wat moeite met basisvaardigheden betekent

Een voorlichter deelt het eigen verhaal en ervaringen om anderen bewust te maken. Bijvoorbeeld door een presentatie te geven aan een gemeente of bedrijf. Voorlichting helpt professionals en anderen om beter te begrijpen wat het betekent om moeite te hebben met basisvaardigheden. Het helpt om signalen te herkennen, het gesprek hierover te voeren en een veilige omgeving te creëren waarin mensen erover durven praten. Ook kan het bijdragen aan het verminderen van vooroordelen, stereotypes en schaamte. 

3. Werver: helpt mensen de stap naar leren te zetten

Een werver moedigt mensen die moeite hebben met basisvaardigheden aan om mee te doen aan taalscholing of een ander passend leertraject. Soms helpt een werver mensen ook om ervoor uit te komen dat zij moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen. Doordat mensen zich herkennen in het verhaal van een ervaringsdeskundige, voelen zij dat zij niet de enige zijn. Dit kan helpen om zich uit te spreken en mogelijkheden te zien om te leren en zich verder te ontwikkelen. 

4. (Mee)denker en adviseur: brengt ervaringen in bij beleid en plannen

Een (mee)denker of adviseur denkt mee over beleid en uitvoering bij een gemeente of andere organisatie. De inbreng van ervaringsdeskundigen zorgt voor nieuwe inzichten en helpt om beleid en ondersteuningsaanbod beter te laten aansluiten bij de behoeften van mensen. 

5. Co-onderzoeker: zorgt dat onderzoek beter aansluit

Een co-onderzoeker werkt vanuit de eigen ervaringskennis samen met wetenschappelijke onderzoekers aan onderzoek. Co-onderzoekers kunnen meedenken over het onderwerp, helpen bij het maken en testen van vragenlijsten, interviews afnemen en resultaten bespreken. Zonder ervaringskennis kunnen mensen met moeite met basisvaardigheden makkelijk worden gemist in onderzoek. Zij vullen bijvoorbeeld niet altijd online vragenlijsten in of worden niet bereikt via de gebruikelijke kanalen. 

Een voorbeeld is het Radboudumc-onderzoek naar de coronapandemie. Dankzij ervaringsdeskundige co-onderzoekers werden mensen met moeite met basisvaardigheden beter bereikt. Zo werden vragenlijsten aangepast naar makkelijk lezen-taal en werd de manier van werven aangepast. 

6. Begeleider: motiveert en ondersteunt mensen die willen leren

Een begeleider ondersteunt mensen bij hun persoonlijke en professionele ontwikkeling vanuit de eigen ervaring met moeite met basisvaardigheden. De rol gaat vooral om motiveren, begeleiden en doorverwijzen van mensen die willen leren of beter willen worden in lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden.  

Samenwerken met ervaringsdeskundigen 

Door ervaringsdeskundigen op verschillende manieren te betrekken, krijgen organisaties en professionals beter inzicht in wat werkt en wat niet. Hun kennis en ervaringen helpen om beleid, communicatie en ondersteuning beter aan te laten sluiten bij de leefwereld van mensen met moeite met basisvaardigheden. 

Meer lezen en leren

Meer weten over wat helpt om goed samen te werken met ervaringsdeskundigen bij basisvaardigheden en welke randvoorwaarden daarvoor van belang zijn? Lees dan het dossier Wat werkt: ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid bij basisvaardigheden. Hierin staat meer over waarom ervaringskennis belangrijk is, welke rollen ervaringsdeskundigen kunnen hebben en wat organisaties kunnen doen om een goede samenwerking met ervaringsdeskundigen mogelijk te maken. 

Op de Dag van de Ervaringsdeskundige, 11 november 2026, organiseren we een webinar over dit thema. Bekijk het programma en meld je gratis aan.