Dit is een artikel gebaseerd op de bevindingen en ervaringen van de leden van de Ervaringsraad Basisvaardigheden van het Expertisepunt Basisvaardigheden. De ervaringsraad adviseert het Expertisepunt gevraagd en ongevraagd en bestaat uit zeven leden: Jamal Nayab, Jos Niels, Meike van Genugten, René Mannessen, Senait Tekie, Sonila Aman en Yvonne Geers.

Vooraf: goede uitleg en begrijpelijke taal

Als je moeite hebt met taal, lezen of schrijven, kan het zomaar zijn dat je niet weet dat er binnenkort verkiezingen zijn. Of dat je niet weet waarvoor je kunt stemmen. Informatie over verkiezingen bereikt niet iedereen op tijd of is soms in te moeilijke taal. Gemeenten en politieke partijen gebruiken veel lange stukken tekst met moeilijke woorden. 

Jos heeft lang moeite gehad met lezen en schrijven, maar ging wel altijd stemmen. ‘Als je iedereen wilt bereiken, moet je leesbare, begrijpelijke taal gebruiken.’ Hij bereidde zich altijd goed voor als hij ging stemmen: ‘Ik sprak van tevoren de lijsten door met mijn vrouw. Dan wist ik in het stemhokje precies: de vierde partij, de vijfde persoon’

Goede uitleg over de verkiezingen (van de partijprogramma’s tot het stembiljet) en begrijpelijke taal zijn daarom erg belangrijk. Houd het kort, begrijpelijk, een leesbaar lettertype en vermijd moeilijke woorden. De verkiezingskrant in gewone taal kan hierbij helpen. Zorg er ook voor dat je als lokale partij deelneemt aan toegankelijke stemwijzers, zoals de stemwijzer van Steffie. De leden van de ervaringsraad waarderen vooral dat ze de informatie op de website kunnen beluisteren.

In het stemhokje: hulp waar het kan 

Als je niet kunt lezen, kun je dan eigenlijk wel stemmen? Dat gaat niet, vertellen leden van de ervaringsraad. Niet zonder hulp vooraf of hulp tijdens het stemmen. 

Veel mensen die moeite hebben met basisvaardigheden en wel gaan stemmen, ervaren stress in het stemhokje. Het stembiljet is groot, vol en geschreven in kleine letters. Dat kan overweldigend voelen. Voor Sonila is Nederlands niet haar moedertaal: ‘Ik vind het moeilijk om te stemmen. Ik las het stembiljet altijd twee dagen van tevoren helemaal door. Maar nog steeds als ik dat papier dan openvouw in het stemhokje, schrik ik ervan: zoveel namen! Alleen voor de dag dat ik ga stemmen heb ik een bril nodig. Het is niet dat ik het niet kan, maar het kost me zoveel tijd.’ 

Senait is op jonge leeftijd alleen naar Nederland gevlucht . ‘Ook voor mij is het heel moeilijk. Ik wist niet wat ik moest doen de eerste keer. Ik kende al die mensen niet, wie moest ik nu kiezen? Het was zo onduidelijk voor mij. Ik ben toen maar gauw weggegaan. Zonder te stemmen.’ 

Alleen als je een fysieke beperking hebt, mag je geholpen worden bij het stemmen in het stemhokje. Als je om een andere reden moeite hebt met stemmen (bijvoorbeeld als moeite hebt met lezen of te maken hebt met dementie), mag je nu niet geholpen worden. Jos vertelt dat er bij het stemlokaal altijd mensen zijn die zouden kunnen helpen, maar dat zij dat volgens de wet niet mogen.

Goed nieuws: een aanpassing van de wet maakt het hopelijk mogelijk om in de toekomst wél hulp in te schakelen in het stemhokje. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen van 2026 is die hulp er nog niet. 

Na de verkiezingen: weet wat er leeft

Ook wat er ná de verkiezingen gebeurt is belangrijk. Verschillende leden van de raad geven aan weinig vertrouwen te hebben in politici. Jamal: ‘Politici beloven van alles, maar daar zien we niets van terug. Ik vertrouw ze niet.’ René herkent het gevoel. Hij sprak de raadsleden van zijn gemeente eens toe over wat zij kunnen doen om stemmen gemakkelijker te maken. ‘Dat is nu meer dan anderhalf jaar geleden. Daarna is er niet meer over gesproken en heeft er geen raadslid mij er nog naar gevraagd. Dat is frustrerend.’

Verschillende leden geven aan zich buitengesloten te voelen. Ze ervaren dat politieke partijen weinig doen met wat er speelt bij inwoners. Zeker bij inwoners met beperkte basisvaardigheden. Sonila: ‘Dat snap ik niet. Het geeft me het gevoel dat ik er niet bij hoor. Ik voel me machteloos.’ Daarom een oproep aan gemeenten en politieke partijen. Weet wat er speelt onder inwoners en betrek ervaringsdeskundigen om mensen die moeite hebben met basisvaardigheden ook te bereiken met hun campagnes. Niet alleen vlak voor de verkiezingen, maar het hele jaar door. 

Stemmen is een recht, geen luxe

Verkiezingen zijn voor veel mensen die moeite hebben met taal, lezen of schrijven niet toegankelijk. Te moeilijke taal, te veel informatie, te weinig uitleg en een gebrek aan hulp maken stemmen voor hen moeilijk. Voor sommige mensen is stemmen daarom zelfs onmogelijk. Dat is een signaal dat gemeenten en de politiek serieus moeten nemen. Want iedereen moet kunnen meedoen. Stemmen is een recht voor iedereen, niet alleen voor wie alle informatie gemakkelijk leest.