Ontstaan van schulden

Wendy had een koophuis en een vaste baan voordat ze in de problemen kwam. ‘Toen was alles zorgeloos. Ik werkte in een winkel en dat ging prima. Ik heb dyslexie en heb daardoor soms wat extra hulp of uitleg nodig. Tijdens mijn werk in de winkel heb ik gestudeerd en niveau 4 gehaald. Ik greep alle opleidingen aan die ik kon doen.’ Door het toeslagenschandaal ontstonden schulden. ‘In de eerste periode heb ik alles zelf geregeld. De schulden betaald en regelingen getroffen. Maar door veel stress ging dat niet meer. Ik vond een brief lezen al vermoeiend. Ik heb vroeger de boekhouding gedaan voor een bouwbedrijf, dus het is niet dat ik het niet begreep. Maar door de geldzorgen gingen mijn basisvaardigheden hard achteruit.’

Overleven

Wendy kwam in een overlevingsstand. Ze ging automatisch de dingen doen die moesten gebeuren. ‘Ik deed dat zonder gevoel. Als ik een rekening niet kon betalen, kreeg ik fysieke pijn. Mijn lichaam reageerde op de stress.’ Door de stress lukte het Wendy niet om alle schulden op een rij te krijgen. En bij het aanvragen van toeslagen was ze bang om fouten te maken. ‘Door de geldstress werd het nog ingewikkelder. Op een gegeven moment lukte het niet meer om te werken. Mijn lichaam was op en de opvang voor de kinderen te duur. Hierdoor kon ik de hypotheek niet meer betalen.’ Wendy trok aan de bel toen ze dreigde haar huis te verliezen door oplopende schulden. ‘Ik heb het noodnummer gebeld van het wijkteam. Samen hebben we geregeld dat mijn huis verkocht werd aan de woonstichting en wij erin konden blijven, anders stonden we op straat.’

Geldstress

Van het wijkteam en Stichting Rijnstad kreeg ze hulp bij administratie, schuldeisers bellen en het aanvragen van een uitkering. ‘Als je een bijstandsuitkering aanvraagt, gaat dat online. Daar moet je allerlei documenten downloaden en invullen. Dat is ingewikkeld. En als je geldstress hebt, is dit nog moeilijker. Ook had ik toen geen laptop.’ Uiteindelijk belandde Wendy in een wettelijk schuldsaneringstraject van vijf jaar. Nu is zij van alle schulden af. Maar in haar lichaam heeft zij chronische pijn en fulltime werken lukt niet meer. De zorgen blijven. ‘Ook als ik nu een brief ontvang, bijvoorbeeld van de Belastingdienst, schiet ik weer in die overlevingsstand.’

Taalambassadeur

Als vrijwilliger zet Wendy zich op verschillende plekken in als taalambassadeur. Sinds kort deelt zij ook haar verhaal over geldzorgen. Ze is vrijwilliger omdat ze iets wil terugdoen voor de samenleving. Maar ze doet het vooral omdat het belangrijk is om ervaringen te delen. ‘Aan rechten- en sociaalwerkstudenten geef ik mee dat het altijd om een persoon gaat die dingen heeft meegemaakt. Zo vertel ik hoe mijn Nederlands achteruit is gegaan door geldstress. En als iemand niet komt opdagen, kan hier een reden voor zijn. Of de brief is bijvoorbeeld niet duidelijk.’ Daarnaast geeft ze advies om dingen begrijpelijker te maken. ‘Als ik iets lees en het hapert bij mij, dan weet ik dat het anders moet.’

‘Schaam je niet’

Aan professionals wil Wendy meegeven hoe belangrijk het is om een vertrouwensband op te bouwen. ‘Veel mensen schamen zich voor hun laaggeletterdheid. Toon begrip en heb een luisterend oor. Vervolgens kun je vragen wat diegene leuk vindt en wat hij of zij wil doen. Omdat ik open ben over waar ik tegenaan loop, zijn er dingen mogelijk. Bijvoorbeeld op de school van mijn kinderen. Als ze ziek zijn of naar de tandarts moeten, dan mag ik een appje sturen. Krijgt mijn dochter een brief mee naar huis, dan vragen ze haar om mij eraan te herinneren. Voor mensen die zelf moeite hebben met lezen en schrijven, wil ik meegeven: schaam je niet. Er zijn zoveel mensen die hier moeite mee hebben.’

Tips voor professionals: een goede vertrouwensband opbouwen

Wendy's verhaal laat zien hoe belangrijk een goede vertrouwensband is. Mensen kunnen zich schamen voor hun financiële situatie of moeite hebben om te vertellen dat zij moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen. Houd daarom rekening met de volgende aandachtspunten:

• Bouw aan een vertrouwensrelatie en toon begrip. Luister zonder oordeel en investeer in persoonlijk contact.
• Zorg voor een vaste contactpersoon, zodat iemand niet steeds opnieuw zijn of haar verhaal hoeft te vertellen.
• Gebruik duidelijke, niet-bedreigende taal. Vermijd formuleringen die als dreigend kunnen worden ervaren.
• Verstuur belangrijke post bij voorkeur aan het begin van de week. Dan kunnen mensen sneller contact opnemen en stapelen stress en emoties zich minder op in het weekend.
• Bel niet met een afgeschermd nummer.
• Neem zelf initiatief als iemand uit beeld dreigt te raken. Een outreachende aanpak kan helpen om problemen eerder te signaleren en passende hulp te bieden.

Focusweek Armoede 2026

Wil jij je verdiepen in armoede? En beter begrijpen wat geldzorgen en schulden met mensen doen? Doe dan mee aan de Focusweek Armoede van 12 tot 16 oktober, in aanloop naar de Internationale Dag tegen Armoede van 17 oktober 2026. Elke dag ontvang je een mail met kennis en een opdracht over armoede. Het thema dit jaar: (on)gelijke kansen op gezondheid. Meld je snel aan!